FAQ

Co to jest weganizm?

Weganizm jest to sposób życia dążący do rzeczywistej minimalizacji uczestnictwa w eksploatacji zwierząt. Najważniejszy aspekt tego pojęcia dotyczy diety, ponieważ dla pożywienia jest wykorzystywana największa ilość zwierząt. Weganizm w tym zakresie oznacza odrzucenie z przyczyn etycznych produktów odzwierzęcych. W innych dziedzinach cechuje się podobnie konsekwentną postawą, np. w sprzeciwie wobec hodowli zwierząt z przeznaczeniem na futra, wykorzystywania zwierząt do doświadczeń, do celów rozrywki, itd. Ta spójna i nowoczesna idea i praktyka zdobywa na świecie coraz większą liczbę zwolenników, również ze względu na korzyści ekologiczne z jej przyjęcia.

Weganizm jako styl życia wynika ze światopoglądu, według którego ludzie nie powinni traktować zwierząt jak surowca, zasobów czy środka do osiągania własnych celów, gdyż zwierzęta – istoty czujące – mają taki sam jak człowiek interes w tym, by unikać cierpienia i chronić swoje życie, zaś człowiek, w odróżnieniu od większości zwierząt, ma możliwość wyboru stylu życia. Weganizm jako postawa etyczna nieograniczająca się do człowieka ma na celu szerzenie i promowanie rozwoju produktów niepochodzących od zwierząt i korzystnych nie tylko dla ludzi, ale również dla zwierząt pozaludzkich i środowiska.

The Vegan Society, pierwsza organizacja na świecie promująca weganizm, mówi krótko:

Słowo weganizm oznacza sposób życia, który stara się wykluczyć, jak tylko to możliwe i praktyczne, wszystkie formy eksploatacji i okrucieństwa wobec zwierząt dla celów produkcji żywności, odzieży czy jakichkolwiek innych celów.

Kim jest weganin/weganka?

Weganin czy weganka to osoba, która w swoim życiu konsekwentnie wciela w życie ideę weganizmu. Przekłada się to na wykluczenie ze swojej diety produktów odzwierzęcych na tyle na ile to praktycznie możliwe. Weganie nie noszą ubrań z futer, skór czy jedwabiu, wybierają produkty codziennego użytku nietestowane na zwierzętach (środki czystości, kosmetyki czy pasty do zębów). Weganie nie korzystają z "rozrywek", w których wykorzystuje się zwierzęta – nie chodzą do cyrków ze zwierzętami czy na corridę. Należy podkreślić, że w dzisiejszym świecie życie bez wykorzystywania zwierząt jest praktycznie niemożliwe - prawie każda gałąź przemysłu jest w jakiś sposób połączona z wykorzystywaniem zwierząt. Trudno też uniknąć stosowania leków testowanych na zwierzętach. Jednak niemożność stuprocentowego wyeliminowania produktów odzwierzęcych lub testowanych na zwierzętach nie umniejsza sensowności celu - dążenia do zminimalizowania ich użycia (patrz pytanie: Czy weganizm jest utopią?).

ETYKA

Dlaczego weganizm? Czy wegetarianizm nie wystarczy?

Hodowla zwierząt dla mleka, jajek czy wełny jest taką samą eksploatacją zwierząt jak hodowla prowadzona w celu uzyskania mięsa. W równym stopniu wiąże się z zabijaniem zwierząt, choć nie jest to tak oczywiste i powszechnie wiadome. Stopień zadawanego cierpienia zależy od intensywności hodowli, ale trzeba podkreślić, że całe cierpienie i śmierć zwierząt w ramach produkcji nabiału, jaj czy wełny są zbędne, gdyż człowiek może żyć zdrowo na diecie roślinnej, a do ubrania ma wybór wielu tkanin z włókien roślinnych czy syntetycznych.

Co złego jest w piciu mleka?

Krowa nie różni się od innych samic ssaków i wytwarza mleko – czyli ma laktację – w wyniku ciąży i porodu. Dlatego nieuniknionym "produktem ubocznym" hodowli krów dla mleka są cielęta: jałówki podzielą los swoich matek, a samce zostaną zabite na mięso – cielęcinę. Krowy zaś, po paru cyklach ciąż i laktacji, kiedy ich płodność i wydajność spadnie, zostaną odesłane do rzeźni. W hodowli mlecznej nie ma miejsca dla zwierząt, które nie generują określonych zysków. Jest to po prostu kolejny przykład metodycznej i bezwzględnej eksploatacji zwierząt.

Co złego jest w jedzeniu jajek?

Kury, niezależnie od tego czy hodowane w klatkach czy bez, podzielają los krów. Gdy ich wydajność spada – średnio po roku, dwóch, eksploatacji, zostają odtransportowane do rzeźni, a hodowca w ich miejsce kupuje kolejną partię zwierząt. Nie jest to wyjątek, wybór okrutnego hodowcy, lecz powszechna praktyka, która umożliwia utrzymanie określonego poziomu cen.

Kury kupowane przez właścicieli ferm pochodzą z wylęgarni, gdzie przeciętnie 50% wykluć to kogutki - są one traktowane jak odpad i rutynowo zabijane. Tak jak 50% cieląt urodzonych w hodowlach mlecznych, kogutki stanowią "produkt uboczny" hodowli jajecznych.

Co to jest szowinizm gatunkowy?

Szowinizm gatunkowy, inaczej gatunkowizm (ang. Speciesism) jest to termin określający postawę oznaczającą się uprzedzeniem wobec innych istot dlatego, że nie są to przedstawiciele naszego gatunku. Postawa ta jest analogiczna do rasizmu, który oznacza uprzedzenie lub wrogość wobec przedstawicieli innych ras czy seksizmu szerzącego przekonanie o wyższości przedstawicieli własnej płci nad osobami płci przeciwnej.

Większość ludzi charakteryzuje się właśnie taką postawą szowinizmu gatunkowego, ponieważ uważają oni, że poprzez przynależność do gatunku Homo sapiens automatycznie posiadają wyższy status moralny niż przedstawiciele jakiegokolwiek innego gatunku zwierząt, całkowicie niezależnie od tego jakie interesy czy cechy dana istota posiada.

Czy weganizm jest utopią?

Weganizm można zrealizować w skali własnego życia. Powszechny weganizm dziś wydaje się utopią, ale trzeba być pokornym wobec nieprzewidywalności zmian.Weganizm jako utopia zrealizowana globalnie choćby w 10 proc., będzie miała realny wpływ na życie wielu zwierząt i będzie przekonującym dowodem dla innych, że weganizm jest możliwy. Im więcej będzie wegan, tym łatwiej będzie ów procent zwiększać. Weganizm ma wartość niezależnie od tego, czy jest możliwe, aby wszyscy ludzie byli weganami.

Dlaczego weganizm jest optymalnym rozwiązaniem?

Bo bierze pod uwagę wszystkie istoty czujące i unika ich krzywdzenia i zabijania. Łączy w sobie zalety etyczne, ekologiczne i estetyczne (jest smaczny).

ZDROWIE

Jaką mam pewność że będę zdrowy na diecie wegańskiej?

Można odpowiedzieć na to pytanie analogicznym, trochę przewrotnym pytaniem: Jaką mam pewność, że będę zdrowy na tradycyjnej diecie przeciętnego Polaka, obfitującej w produkty zwierzęce?

A teraz merytorycznie – na diecie wegańskiej można być zdrowym/zdrową jeśli jest to dieta odpowiednio zaplanowana. Jest to oficjalne Stanowisko Amerykańskiego Stowarzyszenia Dietetycznego na temat diet wegetariańskich, gdzie czytamy m.in.:

Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne wyraża stanowisko, że odpowiednio zaplanowane diety wegetariańskie, w tym diety ściśle wegetariańskie, czyli wegańskie, są zdrowe, spełniają zapotrzebowanie żywieniowe i mogą zapewniać korzyści zdrowotne przy zapobieganiu i leczeniu niektórych chorób. Dobrze zaplanowane diety wegetariańskie są odpowiednie dla osób na wszystkich etapach życia, włącznie z okresem ciąży i laktacji, niemowlęctwa, dzieciństwa, dojrzewania, oraz dla sportowców.

Czy dla kobiety w ciąży i jej płodu dieta wegańska jest zdrowa?

Dieta wegańska może być zdrowa tak dla płodu jak i dla kobiety w ciąży jeśli jest odpowiednio ułożona. Fakt ten potwierdza Stanowisko Amerykańskiego Stowarzyszenia Dietetyków na temat diet wegetariańskich z 2009 roku, które jest kolejną aktualizacją tego stanowiska po raz pierwszy ogłoszonego w 1997 roku. Należy oczywiście podkreślić, że dieta powinna być właściwie ułożona, zatem trzeba zapoznać się z konkretnymi praktycznymi wskazaniami. Nie jest to jednak wyjątek, bo przy każdym rodzaju diety, kobieta powinna zasięgnąć wiedzy o jakie składniki odżywcze powinna zadbać i na co zwrócić szczególną uwagę podczas ciąży.

Pomocne informacje na temat wegańskiej ciąży, w języku angielskim, można uzyskać na stronie The Vegetarian Resource Group:
http://www.vrg.org/nutrition/veganpregnancy.php

Na co weganie powinni zwracać uwagę w swojej diecie?

- jeść różnorodnie (nie cały czas te same warzywa z makaronem, ale różne warzywa raz z makaronem, innym razem z kaszą; nie tylko jabłka, ale i gruszki, śliwki, brzoskwinie, rodzynki itp, nie tylko ziarna słonecznika, ale również orzechy włoskie, migdały itp)
- jeść mało przetworzone (np. wprowadzić do jadłospisu razowy makaron, razową mąkę, razowe pieczywo, brązowy ryż, kasze)
- zaprzyjaźnić się z roślinami strączkowymi (fasola, groch, ciecierzyca, soczewica) oraz zielonolistnymi roślinami (kapusta, sałata, brokuły)
- nie zapominać o dobrych tłuszczach (oliwa z oliwek extra virgin, olej rzepakowy tłoczony na zimno, orzechy, słonecznik)
- wychodzić na słońce i zażywać ruchu (witamina D!)
- pamiętać o wapniu, można łatwo zaspokoić dzienne zapotrzebowanie pijąc codziennie mleko sojowe nim wzbogacone (1 szklanka takiego mleka to prawie 40% zapotrzebowania dziennego), lub wysokozmineralizowaną wodę mineralną
- koniecznie suplementować witaminę B12; przyjmować ją przede wszystkim w tabletkach (w źródłach roślinnych udokumentowano śladowe, niewystarczające człowiekowi ilości), a jako dodatek spożywać produkty wzbogacone tą witaminą

Jak to wszystko zapamiętać? Czy będę musiał(a) myśleć tylko o jedzeniu?

Na weganizm można przejść stopniowo. Każda zmiana na początku może wydawać się trudna, a potem wchodzi w krew. Podobnie jak nauka jazdy samochodem. Najpierw widzimy paręnaście czynności, których trzeba się nauczyć, a do tego je ze sobą skoordynować. Potem pozostaje już tylko pytanie - dokąd jedziemy.

Czy weganizm to najzdrowsza dieta na świecie i panaceum na wszystkie dolegliwości?

Nie ma badań dowodzących, że weganizm to najzdrowsza dieta na świecie i lekarstwo na wszelkie choroby. Równocześnie należy stwierdzić, że dobrze zaplanowana dieta wegańska jest nie tylko odpowiednia na każdym etapie życia, ale może również oferować korzyści przy leczeniu i zapobieganiu niektórych chorób, o czym informuje nas Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne w swoim Stanowisku na temat diet wegetariańskich.

PRAKTYKA

Chciałbym spróbować weganizmu, ale nie wiem jak się odżywiać. Gdzie mogę poczytać na ten temat, znaleźć przykładowe jadłospisy?

Jeżeli chcesz spróbować weganizmu to, jak powiedział profesor Gary Francione w jednym z wywiadów, możesz na początek jeść wegańskie śniadania, potem dodać obiady, desery i wreszcie kolacje. Możesz też spróbować weganizmu przez tydzień, dwa, miesiąc i po tym okresie podjąć decyzję, co do swojego odżywiania w przyszłości.
Największą internetową książką kucharską dla wegetarian i wegan jest strona http://www.puszka.pl - można tam zaznaczyć opcję dań tylko wegańskich.

Pomagać i inspirować mogą również wegańskie blogi kulinarne w języku polskim:

http://icantbelieveitsvegan-veganstories.blogspot.com/

http://wegan.wordpress.com/

jak również wegański catering z bogatą ofertą i galerią zdjęć oferowanych potraw
http://www.avocado.info.pl/catering-galeria

Jakie gotowe produkty wegańskie mogę kupić na rynku i gdzie?

Wegańskim produktem gotowym do spożycia są oczywiście owoce, niektóre warzywa, orzechy i pestki. Na polskim rynku dostępna jest cała gama produktów sojowych, takich jak ser tofu, mleko sojowe, pasztety, wędliny, parówki czy kotlety. W sklepach ze zdrową żywnością można kupić tempeh oraz seitan.

W wielu punktach gastronomicznych, szczególnie w popularnych obecnie tureckich barach, dostępne są falafele, czyli kotlety z ciecierzycy w bułce lub chlebie pita z warzywami. Do wyboru mamy zazwyczaj sosy ostry oraz łagodny. Niestety łagodny jest na bazie nabiału więc tylko ostry jest wegański.

W wielu innych barach lub restauracjach w karcie dostępne są posiłki wegetariańskie, które po odjęciu jednego ze składników np. sera żółtego bądź śmietany będą daniami całkowicie roślinnymi, np. pizza czy spaghetti.

Godne uwagi z pewnością są dwa całkowicie wegańskie sklepy internetowe, zarówno z żywnością jak i kosmetykami, produktami dla zwierząt oraz wieloma innymi artykułami. Są to:
sklep Greenplanet: http://www.greenplanet.pl
sklep Evergreen: http://www.evergreen.pl
Obydwie te placówki, mieszczą się w Warszawie, gdzie można dokonać zakupów jak w
zwykłym sklepie. Za dopłatą produkty wysyłane są do innych miejscowości w Polsce.

Gdzie znajdę wegańskie restauracje w Polsce i za granicą?

Obecnie w Polsce właściwie nie ma restauracji stricte wegańskich. Chlubnymi wyjątkami są warszawska kawiarnia Cykloza. Restauracją nie jest wprawdzie szczecińska lodziarnia Gelatti Giouseppe ale też warto o niej wspomnieć - jest wegańska.

Z pewnością można zapytać obsługę restauracji o możliwość zamiany któregoś ze składników dania lub rezygnacji z niego. Restauratorzy będą w ten sposób otrzymywali komunikaty, że dania wegańskie w Polsce stają się towarem pożądanym na rynku.
Jeżeli chodzi o inne kraje, to w rozwiniętych państwach zachodnich dużo łatwiej o posiłek dla wegan niż w Polsce. Jeżeli gdzieś znajdziesz inne miejsce wegańskie , podzielcie się proszę z nami tą wiedzą.

Czy na diecie wegańskiej można być dobrym sportowcem?

Tak, można. Potwierdza to Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyków, a wyraz dają przykłady sportowców takich jak jeden z najwybitniejszych lekkoatletow wszechczasów, 9 krotny mistrz olimpijski Carl Lewis czy profesjonalny triathlonista Brendan Brazier - człowiek który wiele razy uczestniczył w zawodach Ironman ( 3.9 km pływania, 180 km jazdy na rowerze, 42 km biegu, wszystko w jednym ciągu, bez przerw) i zajmował miejsca w pierwszej dziesiątce zwycięzców. Ponadto, wygrał dwa razy kanadyjski ultramaraton na 50 km.

Czy dieta wegańska jest droższa niż dieta przeciętnego Polaka jedzącego mięso?

Może być droższa, tańsza lub porównywalna. Wszystko zależy od tego jak ją ułożymy lub czym zastąpimy preferowane dotychczas potrawy mięsne, nabiał czy jajka.

Z pewnością gdy spojrzeć na ceny wędlin, lub parówek sojowych ich cena jest wyższa niż mięsne odpowiedniki. Podobnie mleko sojowe oraz tofu - rodzaj sojowego sera jest droższy niż produkty z mleka krowiego.

Z drugiej jednak strony rośliny strączkowe takie jak groch, soczewica, soja, fasola, ciecierzyca są tańsze od mięsa, a równocześnie sycące i wartościowe odżywczo.

Ogólnie rzecz biorąc jeżeli kupujemy produkty podstawowe, nieprzetworzone i sami przygotowujemy z nich dania i posiłki, dieta wegańska może okazać się tańsza niż dieta zawierająca mięso i nabiał. W przypadku gdybyśmy kupowali w znacznej części żywność przetworzoną, przeznaczoną do bezpośredniego spożycia może okazać się, że jest droższa.

Chcesz zapytać o weganizm? Zrób to na forum Empatii, pisuje tam wielu wegan.

Nie dajcie sobie wmówić, że „na weganizm jeszcze za wcześnie”. Weganizm jest czymś satysfakcjonującym, smacznym, zdrowym i adekwatnym jako odpowiedź na okrutne wykorzystywanie zwierząt. Najwyższy czas na weganizm.